Transportfiets & bakfiets trapassen deel 1: Thompson type maten en waar je op moet letten

Dit artikel is zowel voor mensen zonder en met ervaring in het restaureren van zowel transportfietsen en bakfietsen. 

Wie transport- en bakfietsen gebruikt en of restaureert, zal regelmatig tegenkomen dat de trapas niet meer goed is. Bij het zoeken naar een vervanging, zul je ook snel merken dat die vrijwel niet te vinden zijn, omdat er andere maten gebruikt werden dan bij normale fietsen. Trapassen in de maten die bij transport en bakfietsen werden gebruikt zijn zeer schaars aan het worden. Daarom is het belangrijk bij een zoektocht ernaar dat je weet waar je op moet letten. Dit voorkomt teleurstelling als het niet past, of later, als een verkeerde maat wordt gebruikt waardoor de verbinding tussen de cranks en trapas stuk gaat tijdens gebruik.

Er zijn twee type trapassen gebruikt: het model Thompson, en het model BSA. Dit artikel gaat over het model Thompson. Dit model heeft inslag cups, een conus die aan de linker kant op de as schroeft, en een vaste conus aan de rechter kant. 

Van dit type as zijn er vele variaties aan afmetingen. Daarom is het belangrijk om de exacte afmetingen goed te weten.

Diameter van de trapas:

Deze is cruciaal, en moet zeer nauwkeurig kloppen. Een tiende milimeter of meer te veel speling, en zowel de as als de crank gaan zichzelf kapot wrikken. Dan verlies je mogelijk zowel de cranks als de as! De as moet met moeite net aan in de crank passen. Dus je mag de as niet kunnen bewegen als hij in de crank zit. Is de as te dik, dan past hij natuurlijk niet. Maar als het slechts een paar tiende mm te dik is, dan is dat nog te corrigeren door de as op een draaibank passend te maken. De variaties aan dikte die ik zelf al ben tegengekomen: 15.8, 16.0, 17.0, 17.1, 17.2, 17.3, 17.4, 17.6 en 18.0mm. Dat is nogal wat keuze! Hier is het aan te raden om de as direct in de crank te passen als je de mogelijkheid hebt bij aanschaf.

Lengte van de as:

Is de as te lang, dan steken de cranks te ver uit, en kan je kettingwiel niet goed oplijnen, waardoor je ketting niet goed over je tandwielen loopt, en die snel op slijten. Is de as te kort, dan passen je cranks er niet op, of ze lopen tegen je frame aan. De variaties die ik ben tegengekomen: 150mm, 155mm en 160mm. De langste zijn vaak gebruikt op bakfietsen. Op transportfietsen is het meestal 150mm.

Lengte van het rechterdeel van de as:

Pas heb ik ontdekt dat ook bij dezelfde as lengte, het rechterdeel van de as behoorlijk in lengte kan verschillen. Hierdoor kan mogelijk je crank met kettingblad er niet op passen, of hij steekt te ver uit, waardoor je kettingblad niet oplijnt met je achtertandwiel. 

Diameter cups:

De cups komen in verschillende maten, maar meestal 45.0mm. Echter, let op, want 45.4mm bestaat ook, gebruikt o.a. door Gazelle en Maxwell. En door Eysink werd nog een uitzonderlijke maat gebruikt, namelijk 48mm. Als je losse cups met een as combineert, let ook op de binnenmaat van de cups. Die kan behoorlijk varieren. Daar kun je met de kogelmaat nog wat opvangen. Bij de meeste assen werd 5/16″ gebruikt (bij Gazelle 9/32″), maar met de kogelmaat kun je nog wel wat oplossen. In ieder geval moet de kogel op de conus lopen, en niet op de rand. En ook niet te hoog op de conus

Er is dus best veel variatie. Dat maakt het vinden van een geschikte as een erg lastige zoektocht, zeker omdat ze uberhaupt al erg zeldzaam zijn. Het is vaak makkelijker als je een set vind van trapas met crankstel, maar ook daarbij moet je nog erop letten dat de as niet te lang of te kort is voor je fiets. Wees dus in ieder geval zeer zuinig met trapassen, want vaak betekent het het einde van een trapas dat de fiets niet meer gebruikt kan worden. Veel schade kan nog gerepareerd worden met de juiste middelen, maar helaas heeft niet iedereen die ter beschikking. Maar dat is materiaal voor een ander artikel.

Nog een tip: als je assen wilt ruilen, dan kun je hieronder reageren. Wie weet heeft iemand net de maat die je zoekt, en kun je iemand anders weer blij maken met een as die hij of zij zoekt.

De assen van Chiel (zie reactie hieronder):

11 gedachten over “Transportfiets & bakfiets trapassen deel 1: Thompson type maten en waar je op moet letten”

  1. Hoi Jeroen,
    Het lijkt me nog vernoemenswaardig dat de ‘vaste’ conus op Thompson assen niet echt vast is maar afschroefbaar en dus ook nog te vervangen is als je as verder nog goed is. (mits je aan die conus kunt komen). Of als je as gebroken is en je conussen nog goed zijn. mvrgr. Chiel

      1. nee hoor, mijn ervaring is dat ze altijd eenvoudig losgaan. As tussen twee alu plaatjes in de bankschroef goed vastklemmen. En dan met een grote waterpomptang losdraaien, linkse draad. Hij zit gewoon tegen het einde vastgedraaid. Dus eenmaal los van het einde gaat hij soepel. Bij de meeste assen zit het einde aan de binnenkant maar bij een enkele zit hij aan de buitenkant maar dat zie je snel genoeg. Ik heb er zelfs één met langer schroefdraad en een borgmoer zodat je de as kan verstellen om je ketting uit te lijnen. Indien het einde van het schroefdraad aan de binnenkant zit is vaak het schroefdraad gelijk aan dat aan de andere van de as. Het enige verschil dan tussen deze conussen is dat de ‘vaste’ conus geen gaatjes heeft voor je stelgereedschap.

        1. Dat laatste van die verstelbare as moet ik even rectificeren, dat bleek een aangedraaide flens te zijn met veel aangekoekt vet erover. Je zou eventueel wel een ring tussen deze flens en de conus kunnen zetten. Op de foto (die ik mail) zie je een nieuwe bakfietsas zonder conussen, een met een half (van buiten) opgedraaide conus, en een bakfietsas met een half opgedraaide conus van binnenaf tegen een flens.

  2. Ha Jeroen,

    Mooie samenvatting van alle ellende die je kan tegenkomen bij de zoektocht naar een juiste as, en bij het monteren van de verkeerde maat. Wees er dus zuinig op mensen, de voorraad is beslist eindig! In mijn dagelijkse transportfiets zit trouwens een as van 145 mm lengte en een dikte van 16,0 mm, die past prima. Maar dat zal per fiets verschillen, mijn frame is vrij smal gebouwd. Zulke assen zijn wel wat makkelijker te vinden omdat ze, ook in gewone herenfietsen werden gebruikt, vooral voor de oorlog maar ook nog wel daarna. Gazelle gebruikte voor de oorlog in sommige modellen ‘gewone’ fietsen assen met een dikte van 17 mm die ook nog wel eens in een transportfiets willen passen, met de juiste kogels.

    Wat ook nog wel het vermelden waard is, is dat behalve de lengtes en diameters ook de schroefdraden nog verschillend kunnen zijn in zowel diameter als spoed, Engels en metrisch, evenals de borgringen; met groef of vlakke kant, ringen die in de borgmoeren vallen, er zijn vele varianten. Ik heb ze nooit opgemeten, maar ik heb een bak vol niet op elkaar passende as-onderdelen waar ik heel zuinig op ben; je weet maar nooit!

  3. Ik zal als ik er aan toekom ook nog een artikel schrijven over de schade die je tegen kunt komen, en hoe je dat kunt herstellen. In principe kan het meeste herstelt worden, dus gooi een as nooit weg! Het nadeel is alleen dat veel mensen niet de middelen in huis hebben (lasapparaat, draaibank etc.).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *